up send share facebook twitter linkedin

Femens moderne feminisme

Gepubliceerd op 14 april 2014

In de film Everyday Rebellion wordt het wereldwijd succes getoond van vreedzaam protest. Een van de voorbeelden die daarbij worden aangehaald zijn de protesten van Femen, een internationale beweging van vrouwen die topless protesteren, met geschilderde politieke slogans op hun lichaam en met een bloemenkrans in het haar. Op het Movies that Matter Film Festival interviewde ik Inna Shevchenko, de leidster van Femen.

Volgens Shevchenko is hun beweging zeer succesvol. In de film zegt ze: ‘We irritate the ignorant, we fascinate the intellectuals, we scare the dictators’. Met hun acties, waarbij ze vaak rennend en schreeuwend de aandacht opeisen, kunnen de mensen gewoonweg niet om hun, en hun boodschap, heen. ‘We lichten problemen op die niet gezien worden, of die mensen niet willen zien. Wij irriteren en starten een discussie.’ Wat ook een graadmeter voor hun succes lijkt te zijn is het ontstaan van Femen-groepen in heel Europa. Femen is begonnen in Ukraine, maar op hun facebookpagina zijn foto’s te zien van vrouwen die protesteren in Turkije, Rusland, Tunesië, Spanje etc.

Femen is natuurlijk pas echt succesvol als zij hun doelen behalen. Maar wat zijn die precies? Op hun site omschrijven ze die als volgt: ‘Femen is trying to bring to the world a new interpretation of modern feminism, where the naked body becomes an active instrument in confronting institutions of patriarchy - such as the church, dictatorship and the sex industry.’ Hoewel dictaturen en religieuze instituties voor de gehele samenleving onderdrukkend kunnen zijn, noemt Inna Shevchenko ze ‘systems for men and by men’. Ze komt daarom specifiek op voor de vrouwenrechten. ‘We zijn wel radicaal in onze acties, maar niet in onze theorie; mannen kunnen ook wel goed zijn’. Wat hun protesten feministisch maakt ligt voornamelijk in het feit dat ze door en voor vrouwen worden georganiseerd en wel op een erg controversiële manier. Van vrouwen wordt doorgaans niet verwacht dat ze schreeuwend opkomen voor hun belangen, en al helemaal niet naakt.

In de film wordt Femen neergezet als een geweldloze beweging, maar daar kunnen wel wat vraagtekens bij gezet worden. Zo is er in een scene te zien hoe Inna een groot houten kruis omzaagt, een vorm van vandalisme dus. Daarnaast kan de agressie, het schreeuwen en de intimidatie ook als een vorm van verbaal geweld gezien worden. Hier is Inna het echter niet mee eens. Ze zegt dat Femen weliswaar agressief is, maar nooit gewelddadig. De grens ligt voor haar bij het feit dat de protesterende vrouwen nooit mensen aanraken en ook geen wapens of iets dergelijks gebruiken. ‘Wij zijn niet het probleem, het is de samenleving. Een schreeuwende man wordt nooit gezien als gewelddadig, maar wij wel omdat ze het niet gewend zijn. Maar wij zijn naakt, kwetsbaarder kan bijna niet. Het is een ideologische strijd, we gebruiken geen geweld, we gebruiken ons lichaam.’

Borsten en ander vrouwelijk schoon

En waarom dan dat naakte lichaam? Dat vragen waarschijnlijk meer mensen zich af, want op de site van Femen is de openingsquote: ‘In the beginning, there was the body, feeling of the woman’s body, feeling of joy because it is so light and free. Then there was injustice, so sharp that you feel it with your body, it immobilizes the body, hinders its movements, and then you find yourself your body’s hostage. And so you turn your body against this injustice, mobilizing every body’s cell to struggle against the patriarchy and humiliation. You tell the world: Our God is a Woman!’ Opzichzelfstaand een interessant gegeven dat deze onrechtvaardigheid blijkbaar vooral zijn neerslag heeft op het lichaam en dat het lichaam ook als de oplossing gezien wordt. Dit heeft denk ik te maken met de oorsprong van Femen. Zij begonnen hun strijd in Ukraine, tegen het beeld dat vrouwen daar ofwel te koop zijn als bruid, ofwel materiaal zijn voor sekstoerisme.

Het lichaam van een vrouw wordt volgens Inna altijd in verband gebracht met het pleasen van een man, naaktheid betekent “take me”. Door hun lichaam te verplaatsen naar een politieke context maken ze niet alleen hun standpunt kenbaar, maar laten ze daarnaast ook vooral zien dat ze baas zijn over hun eigen lichaam. ‘Female nudity which is free from the patriarchal system becomes the symbol of women's liberation.’ Femen strijd tegen het idee dat het vrouwelijk lichaam en met name de borsten slechts seksuele objecten zijn. Dat borsten nu eenmaal een secundair geslachtskenmerk zijn maakt haar verder niet uit. ‘Ons is geleerd dat borsten voor seksueel gebruik dienen en de hand of mond bijvoorbeeld niet, daar gaat het om.’

Toekomst

Inna zegt dat het moeilijk is voor Femen om door te gaan met acties in Ukraine want veel van hun leden zitten vast of zijn gevlucht. Daarentegen zijn er vrouwen uit andere landen die naar Ukraine komen om daar te protesteren. Ook zijn er al in meer dan 10 landen Femen-groepen opgericht. “Er blijven vrouwen ons contacteren met de vraag om hulp, ‘we need Femen”’. Inna hoopt ook de vrouwen in Nederland nog eens bij te staan. ‘Veel vrouwen denken dat ze niets meer hoeven te doen omdat ze nu gelijke rechten hebben, maar dat is niet zo. Mannen hebben het nog steeds voor het zeggen.’